Opvoedingstelefoon
078 15 00 10Pesten, gedaan ermee!
Pesterijen zijn nooit goed te praten, ze kunnen hoogstens verklaard worden. Niemand heeft er baat bij, zeker niet op lange termijn. Pestgedrag druist in tegen al het waardevolle dat we onze kinderen proberen mee te geven. De realiteit is echter dat pestgedrag vaak voorkomt. Onderzoeken wijzen uit dat gemiddeld één op de vijf kinderen gepest wordt.
Misschien laten we het teveel gebeuren omdat we er te weinig van af weten of niet goed weten wat we er kunnen aan doen. Er wordt in elk geval nog veel te weinig over gesproken, zowel thuis, op school als in jeugdverenigingen.
Pesten of plagen: waar zit het verschil?
Plagen:
- is onschuldig, onbezonnen, spontaan, vaak met humor
- is tijdelijk en van korte duur
- gebeurt tussen gelijken
- is meestal te verdragen, maar kan ook kwetsend of agressief zijn
- partijen kunnen wisselen. Wie wie plaagt is niet altijd duidelijk
Pesten:
- is berekenend, men wil iemand bewust kwetsen of kleineren
- gebeurt herhaaldelijk, systematisch en langdurig
- ongelijke strijd: de pestkop heeft altijd de overhand
- meestal een groep tegenover één geïsoleerd slachtoffer
- pestkoppen zijn dikwijls dezelfde, net zoals de slachtoffers
De gevolgen van pesten zijn veel pijnlijker en verstrekkender dan bij plagen. Ze kunnen iemand in een neerwaartse spiraal duwen: wat begon als een vervelend geplaag, eindigt tenslotte in zware depressies die nogal eens gepaard gaan met ernstige gezondheidsproblemen.
Hoe kan het zo ver komen?
Om dit te begrijpen is het nodig om de oorzaak van pesten te achterhalen. Dit is echter niet zo eenvoudig. Veruit de meeste pesterijen zijn het gevolg van een samenspel van verschillende oorzaken. Bijgevolg is ook de aanpak in elke situatie verschillend. Dikwijls is men geneigd om de oorzaak van pesten te leggen bij de brutaliteit van de pestkoppen of bij het uitlokgedrag van de zondebok. Dit is echter kortzichtig. Beter is het om te kijken naar de bredere context waarbinnen pesterijen zich voordoen. Zo kan men vaststellen dat het dikwijls gaat om een geheel van factoren die elkaar op een negatieve wijze beïnvloeden.
Uit onderzoek heeft men, bij zondebok en pestkop, een aantal terugkerende factoren vastgesteld die het risico op pestgedrag vergroten.
Kinderen die gepest worden vallen dikwijls op door hun gebrek aan weerbaarheid. Ze hebben bijna altijd af te rekenen met een minderwaardigheidsgevoel en gedragen zich zeer onzeker. Ze durven amper voor zichzelf opkomen. Meestal hebben ze veel angsten en bijgevolg ook veel spanningen. Hierdoor slagen ze er niet in om de pesterijen te relativeren of op afstand te houden, waardoor de situatie verergert. Er is ook vastgesteld dat er in de gezinnen van deze kinderen weinig of nooit ruzie wordt gemaakt. Conflicten worden op alle mogelijke manieren vermeden. Ze kunnen dikwijls niet omgaan met agressief gedrag en raken compleet de kluts kwijt.
Degene die treitert in de pestsituatie komt dikwijls over als een ‘sterk’ iemand omdat hij of zij de leiding neemt. Toch gaat het ook hier dikwijls om kinderen of jongeren die gebukt gaan onder angst en een gebrek aan zelfvertrouwen. Ze kunnen zich slecht verplaatsen in de gevoelens van een ander. Zodra situaties stress oproepen, worden ze kwaad of agressief, ze wijzen regels en voorschriften af. Ook de pestkop heeft weinig of geen echte vrienden. Zijn positie staat of valt bij de houding die de ‘middengroep’ tegenover hem aanneemt. Ze kiezen ‘vrienden’ bij wie ze de veilige en duidelijke rol van pestkop mogen blijven spelen. Ze hebben het moeilijk om aanvaard en gewaardeerd te worden en proberen daarom respect of gezag ‘af te dwingen’ Pestgedrag is bijna altijd symptoomgedrag: het verraadt een dieper liggend probleem. Dikwijls hebben deze kinderen van jongsaf geen of te weinig regels meegekregen.
Wat kan je als ouder doen?
Pestsituaties kunnen soms al een hele tijd aanslepen vooraleer ze ontdekt worden. Pesterijen gebeuren immers bij voorkeur in het geniep. Dikwijls wordt er sterke druk uitgeoefend op alle direct betrokkenen om de hele zaak in de doofpot te stoppen.
Daarom is het belangrijk dat ouders, opvoeders en leerkrachten attent zijn voor de signalen. In eerste instantie is het beter om niet overhaast te werk te gaan. Eerst zoveel mogelijk informatie inwinnen en samen overleggen hoe de situatie best kan worden aangepakt. Simpele en sluitende remedies bestaan er spijtig genoeg niet. Natuurlijk zijn er situaties waarin die geleidelijke weg niet kan bewandeld worden. Als we zien dat een conflict voor onze ogen ontaardt, moeten we onmiddellijk ingrijpen.
Ouders van het slachtoffer
- Leg niet alle verantwoordelijkheid bij je kind. Goedbedoelde opmerkingen zoals ‘je moet je niet laten doen’ ‘bijt van je af’ of ‘sla terug’, zijn erg begrijpelijk maar onrealistisch. Waarschijnlijk heeft je kind dit al eens geprobeerd, maar lukt het gewoon niet.
- Breng de verantwoordelijken van school of vereniging op de hoogte van het probleem zodat ze een oogje in het zeil kunnen houden. Doe dit altijd met toestemming van je kind, anders verspeel je hiermee alle vertrouwen.
- Probeer te begrijpen wat er precies aan de hand is door informatie in te winnen en raad te vragen. Vermijd impulsieve en emotionele reacties.
- Zeg dat je er iets aan zult doen en dat het gepest in elk geval moet stoppen, maar beloof niets dat je niet kan waarmaken.
- Blijf positief staan tegenover je kind. Beschuldig je kind niet en begin evenmin met het aanreiken van oplossingen. Laat je kind vertellen wat er juist is gebeurd. Wijs erop dat iedereen het slachtoffer kan worden van pesterijen, dat je kind zichzelf niets te verwijten heeft en dat pesten vrij veel voorkomt. Door deze houding aan te nemen, schep je duidelijkheid, vloeit een deel van de angst weg en help je je kind om het gepest te relativeren. Blijft je kind lijden onder de pesterijen, dan kan je best deskundige hulp inroepen.
Ouders van de pestkop
Omdat geen enkele ouder graag hoort dat zijn kind andere kinderen pest, zal het moeilijk zijn om dit te geloven. Toch kan men dat beter wel doen. Het is voor de boodschapper ook niet prettig om dit te melden. Ga er dus van uit dat achter zo’n mededeling goede bedoelingen schuilen.
- Probeer een zo duidelijk mogelijk beeld te krijgen door zo veel mogelijk informatie te verzamelen. Spreek er ook over met je kind, zonder het te beschuldigen. Pestkoppen gedragen zich thuis soms heel anders dan bijvoorbeeld op school. Laat je dus niet van de wijs brengen als je kind elke betrokkenheid ontkent of doet alsof het allemaal zo erg niet is.
- Hanteer thuis duidelijke eisen en normen. Duld niet dat je kind thuis of elders agressief optreedt. Keur pesterijen in geen geval goed. Pestkoppen kunnen zich dikwijls moeilijk beheersen. Als ze over hun negatieve of agressieve gevoelens kunnen praten, raken ze al een stuk spanning kwijt. Een andere mogelijkheid is om hun vitaliteit en agressie positief aan te wenden door ze aan sport te laten doen.
- Wijs op de gevolgen van pesterijen. Pestkoppen zijn zich er dikwijls niet van bewust wat ze iemand aandoen.
- Wijs je kind erop dat het heel belangrijk is om positief met anderen te leren omgaan. Geef zelf het goede voorbeeld door je kind met respect te behandelen Hij/zij moet beseffen dat er grenzen zijn waar niet aan te tornen valt. Spreek op voorhand duidelijk af welke sancties je verbindt aan een ‘overtreding’ en houd je aan de gemaakte afspraak. Blijf in je kind geloven en maak dit duidelijk door je woorden en je gedrag. Kleineer je kind niet. Reageer positief op elke gedragsverandering, hoe bescheiden ook.
- Besteed meer tijd aan je kind. Wees geïnteresseerd in waar het mee bezig is. Praat met je kind en ga na waarom, hoe, met wie en met welke regelmaat die pesterijen gebeuren. Vraag hoe je kind er zich bij gevoeld heeft.
Voor pestkoppen is het niet altijd gemakkelijk om een andere rol op te nemen binnen de groep. Sommigen zullen hen blijven uitdagen om hun oude pestersrol weer op te nemen. Zij hebben daarom steun nodig van vrienden en volwassenen.
Het is duidelijk dat de pester niet zomaar mag veroordeeld worden. Kinderen, net zoals volwassenen, begrijpen niet altijd waarom ze op een bepaalde manier handelen. Als ouder kan je hen helpen om daar meer zicht op te krijgen. Hoe meer de pestkoppen hun eigen kwetsbaarheid inzien, hoe groter de kans dat ze beseffen dat al dat gepest hen niet vooruit helpt.
Marit Vercouteren
Literatuur:
Deboutte, Gie. Pesten, gedaan ermee! Hoe omgaan met pesterijen?
Tips voor ouders, leerkrachten en begeleiding.
«terug