• home
• vragen van ouders
• opvoedingsthema's
• columns
• werking
• activiteiten
• medewerkers

Open communicatie: een wereld van verschil

Nogal wat ouders stellen zich vragen bij het gedrag van hun kinderen en maken zich zorgen over hen. Samen daarover praten, blijkt niet altijd vanzelfsprekend te zijn. Wanneer er tussen ouders en kinderen wrijvingen, conflicten of problemen zijn, is een goed gesprek dikwijls een eerste stap om verder te geraken. In veel gezinnen worden wrijvingen of conflicten regelmatig uit de weg gegaan in plaats van er openlijk over te praten. Aanvankelijk lijkt conflictvermijdende communicatie te zorgen voor “rust” in het gezin. Op lange termijn zorgt deze manier van omgaan met spanningen echter voor een "mijnenveld” waar vroeg of laat “bommen” tot ontploffing kunnen komen.

Maar… hoe moet het dan?

Empathisch luisteren

Hoe gaan we met elkaar om en welk effect heeft dit bij het opvoeden? Wat betekent praten met elkaar en hoe komt het dat we zo dikwijls langs elkaar heen praten? Om goed met elkaar te praten, is het in de eerste plaats belangrijk dat we goed leren luisteren. Dit lijkt eenvoudiger dan het is! Want goed luisteren (actief luisteren of empathisch luisteren) is begrijpend luisteren. Om je ook met je gevoelens in te leven in de wereld van de ander, moet het louter verstandelijke begrijpen overschreden worden. Hierdoor kom je te weten hoe de ander zich voelt, hoe hij de dingen beleeft, wat er in hem omgaat.
Je zoon komt bijvoorbeeld heel opgewonden en geagiteerd van school omdat hij ruzie gehad heeft met zijn vriendje. “ Ik haat hem, ik wil niet meer met hem spelen.” Je manier van luisteren zal dan een bepaald effect hebben op je kind. Ook al kan (en moet) je de ruzie met zijn vriendje niet oplossen, als je door goed te luisteren kan voelen waarom hij zo boos, verdrietig, angstig is…kan hij zijn emoties met je delen en is dit al een pak van zijn hart. Soms is dit voldoende en voelt hij zich daarna sterk genoeg om zelf de ruzie op te lossen.

Het inleven in het gevoelsleven van de ander noemen we empathie. Dit is meer dan het proberen te begrijpen van de “objectieve betekenis” van de boodschap van de ander. Het is vooral het zoeken naar betekenis die het gevoelsmatig voor de ander heeft. Dit vraagt natuurlijk wel extra aandacht van de toehoorder - in dit geval dus de ouder!

Ze moeten niet alleen hun eigen behoeften opzij zetten, bijvoorbeeld om direct een oplossing te geven, maar ook hun vooroordelen inslikken (ach, dat had ik wel verwacht van zo iemand!)
Naarmate kinderen ouder worden en overleg een belangrijkere plaats inneemt, zal actief luisteren bijdragen tot een betere communicatie.

Feedback geven en parafraseren

Heb je wel goed begrepen wat de ander bedoelt? Bedoeling en effect komen niet altijd overeen.
Om dit te weten te komen kunnen we ‘terugkoppelen’. In het bovenstaande voorbeeld zou je bijvoorbeeld kunnen vragen ”bedoel je dat hij je vriend niet meer is? “ Dit “checken” is een vorm van feedback geven op inhoudsniveau en noemen we parafraseren. We vertellen de ander hoe zijn boodschap overkomt, hoe we ze begrepen en geïnterpreteerd hebben. Zo kom je meer te weten over de gehele context. Voor jezelf wordt het gemakkelijker om empathisch te luisteren, er de aandacht bij te houden en oor te hebben voor de betekenisgeving van de ander. Voor de ander is het positief om te merken dat je geluisterd hebt en dat hij begrepen wordt. Het voortzetten van het gesprek wordt hierdoor gemakkelijker.

Een andere vorm van goede feedback is je kind vertellen welk effect zijn gedrag op jou heeft. Bijvoorbeeld: je puber is laat terug van school waardoor je je zorgen maakt. Hem vertellen dat je bezorgd was en hem dan vragen naar de reden van zijn laat zijn zal een heel ander effect hebben dan wanneer je spreekt vanuit een oordeel of interpretatie (ben je op café geweest?)
Geef geen feedback vanuit een negatief gevoel want dan is het risico groot dat verwijten en beschuldigingen over en weer vliegen. Probeer te vertellen welk gevoel het gedrag van de ander bij je oproept en laat interpretaties achterwege.

Met woorden of zonder?

Communicatie is meer dan “praten”. Terwijl je praat zijn er een heleboel dingen die je woorden begeleiden: je mimiek, intonatie, houding, gebaren, manier van doen, gedrag. Dit alles beïnvloedt de wijze waarop de boodschap overkomt. Je kan dezelfde woorden op een verschillende manier zeggen; eisend, vragend, smekend, twijfelend… waardoor deze een ander effect veroorzaken bij je kind.
Zo kan een onzekere of verstrooide houding de indruk wekken dat je niet echt meent wat je zegt. Kinderen voelen dit zodat de kans groot wordt dat ze dan niet zullen luisteren. Een eisende of dwingende stem zal zeker bij pubers snel op weerstand botsen. Nog een goede raad: wacht tot je emoties bedaard zijn om een goed gesprek aan te gaan.

Effecten van goede communicatie:

• Als je het gedrag van je kind begrijpt, zal je ook anders handelen.
• Door begrip op te brengen voor de houding van je puber, zal je kunnen komen tot goede afspraken d.w.z. afspraken waarmee beide partijen akkoord gaan.
• Erkenning, bevestiging en begrip openen deuren voor een goede en open communicatie.
• Interpreteer of oordeel niet, maar beschrijf het waargenomen gedrag.
• Zorg ervoor dat je lichaamstaal en het verbale elkaar ondersteunen en niet tegenstrijdig zijn.