Opvoedingstelefoon
078 15 00 10Ik heb meer dan één mama/papa
Een nieuw samengesteld gezin (NSG) ontstaat wanneer in een nieuwe relatie een van de partners of beiden al kinderen hebben uit een vorige relatie. Dit is niet alleen iets van deze tijd. Wel worden tegenwoordig de meerderheid van nieuw samengestelde gezinnen gevormd na een echtscheiding van een van beide partners.
Zulke gezinnen kunnen onderling sterk van elkaar verschillen. Hebben beide partners reeds kinderen en wonen deze bij hen? Zijn er ook gezamenlijke kinderen? Als we alleen kijken naar de relatie van de kinderen ten opzichte van de ouderfiguren, blijkt al dat er verschillende mogelijkheden zijn die leiden tot ingewikkelde gezinssamenstellingen.
MAN:- heeft eigen kinderen
- heeft inwonend(e) eigen kind(eren)
- heeft niet-inwonende eigen kind(eren)
- heeft eigen kinderen
- heeft inwonend(e) eigen kind(eren)
- heeft niet-inwonende eigen kind(eren)
- hebben geen gezamenlijk(e) kind(eren)
- hebben wel gezamenlijk(e) kind(eren)
Complexe netwerken
Er zijn echter tal van andere invloeden die inwerken op deze gezinnen zoals direct blijkt uit vragen als:
- Waarom is de vorige relatie afgebroken en op welke manier is dit verlopen?
- Wat was de vroegere burgerlijke stand van de partners?
- Zijn de partners momenteel al dan niet gehuwd?
- Heeft de ex-partner ook een nieuwe relatie met al dan niet thuiswonende kinderen?
- Wat zijn de omgangsregelingen tussen de ouders en de kinderen of tussen de grootouders en de kinderen
Deze en soortgelijke vragen maken al snel duidelijk dat er veel varianten van nieuw samengestelde gezinnen bestaan en dat de situatie soms heel complex kan zijn.
Wat is de plaats van de “stiefouder”, ook zorgouder genoemd, in een nieuw samengesteld gezin?
Wanneer een ouder na het overlijden van de partner een nieuwe relatie begint, wordt het meestal als vanzelfsprekend beschouwd dat de nieuwe partner de ouderrol op zich neemt, ook al loopt dit niet altijd van een leien dakje.
In een NSG ligt de situatie anders. De nieuwe partner kan niet zomaar de afwezige ouder vervangen, want de andere biologische ouder is nog aanwezig, ook al is het op afstand. Dit heeft tot gevolg dat “stiefouders” zich uiterst onzeker voelen over hun opvoedingstaak tegenover de kinderen van hun partner. Hun positie is onduidelijk en indien ze zelf geen kinderen hebben ook totaal nieuw.
Er ontstaat een groter en complexer netwerk van familiebanden en relaties. Er zijn minder duidelijk afgebakende grenzen. Er moeten regelingen en afspraken gemaakt worden met de ex-partners, er moet rekening worden gehouden met meerdere grootouders enz. Dit vraagt een grote mate van flexibiliteit en aanpassing van alle betrokkenen. Er is veel overleg nodig, hetgeen zeker niet evident is als er nog onderliggende spanningen zijn.
Loyaliteit
Gezinsontbinding en hersamenstelling zijn stressvolle gebeurtenissen zowel voor ouders als voor kinderen. Volwassenen zijn soms zo bezig met hun eigen emotionele leefwereld dat ze dikwijls te weinig stilstaan bij de effecten en invloeden van deze veranderingen op de kinderen. Dit kan een negatieve invloed hebben op de ontwikkeling en het welzijn van de kinderen. Het is zeer belangrijk de situatie aan de kinderen uit te leggen.
Een open communicatie zal voorkomen dat bij echtscheiding of nieuwe partner onzekerheden of schuldgevoelens optreden bij de kinderen. In veel gevallen zijn het niet de gezinsontbinding of de hersamenstelling op zich die probleemgedrag bij kinderen veroorzaken, maar veeleer de manier waarop door alle betrokkenen met deze gebeurtenissen wordt omgegaan.
Emotionele strijd tussen ex-partners kan een negatieve invloed hebben en hoewel de volwassenen dit dikwijls ontkennen, speelt dit onbewust wel mee. Er is dan ook een verschil tussen het daadwerkelijke scheiden en de emotionele scheiding.
Iedereen heeft tijd nodig om zich aan te passen. Echtscheiding betekent verlies. Ook kinderen moeten dit kunnen verwerken. Voor hen is het soms moeilijk om zich aan te passen aan een gezinsvorm die afwijkt van de traditionele norm. Zo kan de komst van een stiefouder het vertrek van een ouder weliswaar compenseren maar tegelijk een confrontatie betekenen met een "vreemde”. Door het aanvaarden van die “vreemde” krijgen kinderen soms het gevoel dat ze de afwezige ouder verraden. Hierover praten en zich bewust zijn van de grote loyaliteit van kinderen ten opzichte van hun biologische ouders, kan veel verhelderen. Want door deze loyaliteit voelen kinderen zich dikwijls niet vrij om de liefde van een nieuwe partner te aanvaarden.
Ook onverwerkte emotionele bagage uit het verleden veroorzaakt dikwijls heel wat spanning en problemen. Bijvoorbeeld angst om opnieuw te falen, angst om zich opnieuw te binden aan anderen of juist een te sterk vastklampen in een pseudo-samenhorigheid. Hierdoor wordt het groeien van vertrouwen binnen het NSG sterk belast. Zich bewust worden van deze onderliggende emoties en de tijd nemen om deze een plaats te geven en te verwerken is zeer belangrijk. Dan kan iedereen, ook in deze nieuwe gezinsvorm zich op een gezonde manier ontwikkelen.
Marit Vercouteren
«terug