Opvoedingstelefoon
078 15 00 10Ouders scheiden. Kinderen lijden?
Een echtscheiding, niemand kijkt er nog van op. We maken het zelf mee of het gebeurt in onze naaste omgeving. Terwijl het vroeger een grote administratieve rompslomp meebracht, is er nu een wettelijke regeling waardoor de scheiding vlotter kan verlopen. Voor sommigen is het een opluchting, anderen ervaren veel boosheid, bitterheid en verdriet.
Voor een volwassene kan een echtscheiding hard aankomen en voor de kinderen is het nooit vanzelfsprekend. Voor hen blijven de ex-partners in de eerste plaats ‘ouders’, de meest vertrouwde personen in hun omgeving. Ook voor kinderen is het een periode van verwarring, onzekerheid en veranderingen. Ouders worstelen zelf met heel veel emoties. Het is voor hen niet eenvoudig om daarnaast ook steun en toeverlaat te zijn voor hun kinderen.
Kinderen ervaren dikwijls angst, boosheid en verdriet. Soms voelen ze zich ook schuldig of in de steek gelaten. Bij sommige kinderen kan dit leiden tot probleemgedrag.
Andere kinderen zullen misschien weinig emotie tonen. Het zou kunnen dat ze op die manier hun ouders willen sparen.
Verwerken en loslaten
Maatschappelijk wordt scheiden meer en meer aanvaard en het aantal echtscheidingen met onderlinge toestemming neemt toe. Maar is een echtscheiding wel écht scheiden? Meestal zijn scheidingen emotionele beslissingen waardoor partners dikwijls niet van elkaar loskomen. Emotioneel blijven ze gebonden.
Boosheid, verdriet, onbegrip, teleurstelling,verbittering, schuldgevoel enz. Een echtscheiding is altijd een zwaar emotioneel gebeuren. Er is heel wat te verwerken. Het aanvaarden van verlies, het ervaren van onrecht of omgaan met het gevoel aan de kant geschoven te zijn, zijn nog maar enkele voorbeelden. Ook op materieel vlak kan het moeilijk gaan en aanleiding geven tot conflicten.
Hoe ouders de scheiding verwerken zal mee bepalen hoe ze met de scheiding omgaan. Als ouders emotioneel aan elkaar gebonden blijven, is de kans groot dat de (machts)strijd die zich tijdens het huwelijk voordeed ook na de echtscheiding nog blijft voortduren. Kinderen zien beide ouders graag en dat maakt het voor hen zeer moeilijk. Dikwijls beseffen ouders dit wel, maar zitten ze zelf met veel negatieve, onverwerkte gevoelens.
Vijandschap tussen ouders is nefast voor een kind. Ondanks de gangbare mening dat kinderen altijd het slachtoffer zijn van de scheiding, kunnen zij evengoed slachtoffer worden van een destructieve relatie tussen ouders. Het is soms beter om op tijd in te grijpen zodat je de ander niet begint te haten.
Een echtscheiding is een ingrijpende gebeurtenis en daarom is het voor kinderen vooral belangrijk dat ouders er goed mee omgaan. Het is daarom noodzakelijk dat ze een punt zetten achter hun relatie en elk voor zich de rol van ouder op zich nemen, dus "er zijn" wanneer hun kind hen nodig heeft. Dit is niet eenvoudig. Om echt te kunnen scheiden moeten partners en kinderen de tijd én de kans krijgen om te treuren, om de pijn en het verdriet te voelen van het falen van de relatie en het verlies van het oorspronkelijke gezinsproject. De tijd die hiervoor nodig is, zal sterk afhangen van de wijze waarop de scheiding beleefd wordt.
Écht gescheiden zijn betekent, onafhankelijk van de ander zelf je leven terug kunnen en willen opbouwen zonder dat gevoelens van spijt, verdriet,verbittering, boosheid, e.a. voortdurend je doen en laten bepalen. Een situatie waar je bewust naar toe werkt en groeit. Je wordt dan ex-partner maar je wordt nooit ex-ouder. In het belang van de kinderen is het goed om samen de opvoeding op te nemen. Een goede relatie waarin overleg en eensgezindheid mogelijk is, schept een veilig klimaat voor het kind. Spijtig genoeg zullen er steeds situaties zijn waarin dit niet mogelijk is of waarin een van de ouders alleen verder moet.
Liever verdriet dan valse hoop
Alle onderzoeken naar de beleving van kinderen bij scheiding wijzen erop dat kinderen die niet waren voorbereid, het heftigst reageren tijdens en na de scheiding. De verantwoordelijkheid voor een dergelijke voorbereiding ligt bij de ouders. In hun situatie, geen gemakkelijke taak. Kinderen hebben echter in eerste instantie uitleg nodig. De grootste fout die ouders in het scheidingsgebeuren kunnen maken is hun kinderen meesleuren in een blinde stroom van onzekerheden. Kinderen verdragen beter de harde werkelijkheid dan dat ze belogen of onwetend gehouden worden. Ze verkiezen een eerlijk gesprek, ook al gaat dit over pijn en verlies.
Bijna alle kinderen blijven na de scheiding hopen dat het wel weer goed komt. Veel scheidingen zijn geen gezamenlijke beslissing. Een partner die stiekem blijft hopen, zal eerst eerst zelf moeten leren de realiteit te aanvaarden, anders blijft dit onbewust spelen in de relatie met de kinderen. Deze ouders hebben het extra moeilijk om tegen hun kinderen te zeggen dat de scheiding definitief is. Toch is het belangrijk om dit duidelijk te maken. Ouders zijn soms bang dat dit hun kind verdrietig maakt, maar een kind heeft meer verdriet door valse hoop.
Kinderen van gescheiden ouders leggen vaak een gedeelte van de schuld van de scheiding bij zichzelf. Dit komt meer voor bij jongere kinderen. Vooral peuters kunnen de schuld erg naar zich toetrekken, omdat zij zichzelf nog als de belangrijkste persoon in de wereld beschouwen. Door de schuld op zich te nemen, proberen kinderen ook grip op de situatie te krijgen. Iets wat buiten hen om gebeurt, is beangstigend. Als de schuld bij hen ligt, denken ze dat zij zelf de relatie weer kunnen herstellen.
Soms zijn kinderen het luisterend oor voor de klachten van hun vader, hun moeder, of van beiden. Ze proberen de ouder te helpen waar ze kunnen. Dit kan zo ver gaan dat het kind zich gedeeltelijk verantwoordelijk gaat voelen voor de ouder of voor jongere broertjes en zusjes. Dit gebeurt vooral wanneer de kinderen al wat ouder zijn op het moment van de scheiding. Deze situatie moet te allen tijde voorkomen worden. Het is zeer nadelig voor de ontwikkeling van het kind en zijn eigen weg naar zelfstandigheid. Het kind verdringt zijn eigen behoeften om de ouder te kunnen helpen. Hierdoor zal het schuldgevoelens blijven hebben als het zijn eigen weg wil gaan. Als de ouder na enige tijd zijn taak als ouder weer op zich wil nemen, zal dat op veel verzet stuiten bij het kind omdat dit het gezag van de ouder niet meer aanvaardt.
Niet willen en niet kunnen kiezen
Het grootste gevaar voor kinderen ligt echter in de emotionele strijd die ouders met elkaar voeren en waarin kinderen betrokken raken. Kinderen die gedwongen worden om te kiezen tussen hun ouders, komen in een onmogelijke, gevaarlijke situatie. Een kind wil en kan niet kiezen. De loyaliteit van het kind naar beide ouders en hun familie is van levensbelang en moet gerespecteerd worden. Ouders ervaren soms veel onmacht en dat maakt het voor hen niet gemakkelijk. Toch is het zeer belangrijk voor het welzijn van het kind. Zo zal het kind in geval van grote conflicten, op zijn manier trachten de pijn van het conflict te verminderen. Dit kan gebeuren door lastig en onaanvaardbaar gedrag, zodat de aandacht van beide ouders naar het kind gaat en wordt afgeleid van de pijnlijke strijd tussen de ouders. Het is dus belangrijk om als ouder nooit negatief over de andere ouder te praten tegenover het kind. Als je zelf nog worstelt met gevoelens van boosheid, verdriet en onmacht, dan is dit niet eenvoudig. Voor ouders die zich gekwetst voelen, is het zaak om goed voor zichzelf te zorgen en eventueel hulp te zoeken.
Een moeilijke relatie tussen ouders is zeer zwaar voor de kinderen. Als ouders niet meer met elkaar spreken en alle communicatie verloopt via het kind, wordt het kind hierdoor extra belast. Deze situatie geeft veel spanningen bij het kind. Het ziet beide ouders graag en wil hen beiden gelukkig zien. Daarom zal het kind soms de kant van de minst gelukkige ouder kiezen om deze te sparen.
Een eerlijke en open dialoog
Alleen als de ouders zelf al begonnen zijn met het verwerken van de scheiding kunnen ze een steun zijn voor hun kinderen. Goed voor jezelf zorgen, is in de eerste plaats heel belangrijk om goed je kinderen te kunnen opvangen. Scheiden wordt dikwijls gezien als een juridische aangelegenheid waarbij het zoeken naar steun en begeleiding al eens vergeten wordt. Begeleiding en ondersteuning om ondanks de emotionele gebeurtenissen zakelijk te blijven denken en handelen, is noodzakelijk.
Goede zorg is er niet in een omgeving die de strijd met de ex-partner aanwakkert, maar bij mensen die bereid zijn om te luisteren zonder te oordelen. Op die manier ben je zelf in staat je gevoelens te verwerken. Ouders kunnen hiervoor ook een beroep doen op gespecialiseerde centra en tal van zelfhulpgroepen. Ook hulp bij praktische problemen, bv. opvang voor de kinderen, is in deze periode zeer welkom.
Maar ook kinderen hebben aandacht en begeleiding nodig. Soms gebeurt het dat een kind de zorg en steun van de ouder niet aanvaardt. Het kind is niet bereid om zijn verdriet met deze ouder te delen. Misschien ziet hij hoeveel verdriet de ouder heeft en wil hij hem sparen of misschien ziet het kind deze ouder als schuldige voor de echtscheiding. Kinderen kunnen dan reageren met lichamelijke klachten of met een tijdelijke terugval in hun ontwikkeling. Gun hen wat tijd en toon begrip voor hun gevoelens. Hierdoor krijgen ze opnieuw vertrouwen en een gevoel van veiligheid. Kinderen zijn na een scheiding gebaat bij een beetje extra aandacht, maar ook moet er zo snel mogelijk weer regelmaat en structuur in hun leven komen. Soms is het goed om professionele hulp in te schakelen.
Kinderen hebben dus in de eerste plaats een duidelijke behoefte aan een eerlijke en open dialoog met hun ouders, liefst samen, maar in elk geval afzonderlijk. Als ouders erin slagen voldoende zorg en steun te vinden voor zichzelf en voor hun kinderen, is de kans groter dat de pijn en het verdriet van de scheiding, geheeld worden. Een goede omgangsregeling kan ervoor zorgen dat een deel van het verlies, verkleind of voorkomen kan worden. Op die manier kan een echtscheiding ook een mogelijkheid bieden voor nieuwe kansen en een nieuwe start en hoeft de scheiding geen open wond te blijven.
Gespecialiseerde centra:
Centra voor algemeen welzijnswerk (CAW): diensten voor scheidingsbemiddeling
Jongerenadviescentra
CLB
Kind en Gezin : centra voor kinderzorg en gezinsondersteuning (CKG)
Literatuur:
Marit Vercouteren
Heylen, Marleen. Kinderen en scheiding; Gids voor scheidende ouders en hun kinderen
Smulders-Groenhuijsen, Liesbeth A. En ze leefden nog lang en gelukkig; Kinderen en scheiding
Kuti, Katrien-Colpin, Hilde-De Munter, Agnes-Vandemeulebroecke, Lieve. Als je er alleen voor staat; Opvoeden binnen een eenoudergezin
«terug